{"id":574,"date":"2023-05-19T15:11:46","date_gmt":"2023-05-19T15:11:46","guid":{"rendered":"http:\/\/olgaturowska.com\/?page_id=574"},"modified":"2023-06-28T11:17:37","modified_gmt":"2023-06-28T11:17:37","slug":"ethos-filozofa","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/olgaturowska.com\/index.php\/ethos-filozofa\/","title":{"rendered":"ethos filozofa"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Jeanne Hersch:<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Charakter tw\u00f3rczo\u015bci<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

\u201eKap\u0142anka filozofii\u201d i \u201edama paradoks\u00f3w\u201d<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Kap\u0142anka Filozofii<\/span><\/span>\u00a0<\/span><\/h2>

Jeanne Hersch, \u0142\u0105cz\u0105c w swojej my\u015bli ethos klasycznego filozofa (intelektualizm, bezkompromisowo\u015b\u0107 w d\u0105\u017ceniu do prawdy, rozumienie filozofii jako m\u0105dro\u015bci), metodologi\u0119 w\u0142a\u015bciw\u0105 dla filozofii wsp\u00f3\u0142czesnej (m.in. egzystencjalizm, fenomenologia) z aktywn\u0105 postaw\u0105 spo\u0142eczn\u0105 (m.in. dzia\u0142alno\u015b\u0107 na rzecz UNESCO) wypracowa\u0142a oryginalny, a zarazem \u2013 m\u0105dry i nowoczesny wgl\u0105d w otaczaj\u0105c\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Jej rozwa\u017cania nad takimi podstawowymi dla dyskursu europejskiego poj\u0119ciami jak wolno\u015b\u0107, demokracja czy odpowiedzialno\u015b\u0107, mog\u0105 wnie\u015b\u0107 wk\u0142ad w dzisiejsz\u0105 filozoficzn\u0105 debat\u0119. Wa\u017cnym za\u0142o\u017ceniem my\u015bli szwajcarskiej filozofki by\u0142o te\u017c przekonanie o przemieniaj\u0105cej sile filozofii: \u201ekiedy co\u015b my\u015bl\u0119 w dziedzinie filozofii, w\u00f3wczas to, co my\u015bl\u0119, mnie zmienia. Zmienia m\u00f3j spos\u00f3b istnienia, m\u00f3j rodzaj wierno\u015bci, m\u00f3j spos\u00f3b zaanga\u017cowania, spos\u00f3b kontaktowania si\u0119 ze \u015bwiatem, z lud\u017ami, ze wszystkim. A wi\u0119c, \u017ce w filozofii nie ma wiedzy czysto teoretycznej, niezale\u017cnej od tego, czym si\u0119 jest, ale \u017ce to, co my\u015blimy, nas zmienia; \u017ce poprzez my\u015blenie filozoficzne stajemy si\u0119, \u017ce stajemy si\u0119 kim\u015b innym\u201d (Hersch 1992, s. 6\u20137). Przy tym \u201enasza dzia\u0142alno\u015b\u0107 jest wtedy nieautentyczna, kiedy nie anga\u017cujemy si\u0119 w poszukiwanie prawdy w spos\u00f3b bezwarunkowy\u201d (Tam\u017ce).<\/p>

\u201eLa dame aux paradoxes\u201d<\/h2>

Obecnie, wobec drastycznie zmieniaj\u0105cej si\u0119 rzeczywisto\u015bci, ostro odczuwamy potrzeb\u0119 odnalezienia punktu zaczepienia, uniwersalnej perspektywy, z kt\u00f3rej mogliby\u015bmy popatrze\u0107 na wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka i otaczaj\u0105cy go \u015bwiat. Ludziom wierz\u0105cym takiej perspektywy dostarcza ich religia, jej tre\u015bci Objawione i wyrastaj\u0105ce na nich systemy warto\u015bci czy modele post\u0119powania. Jednak dla dialogu pomi\u0119dzy rozmaitymi tradycjami musi istnie\u0107 wsp\u00f3lny dyskurs, w ramach kt\u00f3rego spo\u0142eczno\u015bci o r\u00f3\u017cnych \u015bwiatopogl\u0105dach by\u0142yby w stanie synchronizowa\u0107 swoje strategie w dziedzinie polityki mi\u0119dzynarodowej, gospodarki globalnej, w kwestiach kultury, nauki czy migracji. Paradoksalnie jednak \u201eje\u0328zyk, kt\u00f3ry rozjas\u0301nia istnienie nie jest nigdy powszechnie waz\u0307ny i zobowia\u0328zuja\u0328cy, zwraca sie\u0328 bowiem do wolnos\u0301ci drugiego cz\u0142owieka \u2013 choc\u0301 ostatecznie odnosi sie\u0328 tez\u0307 do absolutu\u201d (Hersch 2001, s. 276). Jeanne Hersch rozwi\u0105zanie podobnego paradoksu upatruje w filozofii, chocia\u017c \u201enaukowcy powinni pogodzic\u0301 sie\u0328 z tym, z\u0307e wszyscy nie be\u0328da\u0328 sie\u0328 ze soba\u0328 zgadzac\u0301. Juz\u0307 sama mys\u0301l, z\u0307e konieczna jest jednomys\u0301lnos\u0301c\u0301 czy zgodnos\u0301c\u0301 pogla\u0328d\u00f3w, jest przesadnym roszczeniem. My w og\u00f3le jestes\u0301my zbyt wielkimi indywidualistami i mamy zbyt r\u00f3z\u0307ne drogi z\u0307yciowe, z\u0307eby znalez\u0301c\u0301 wsp\u00f3lna\u0328 p\u0142aszczyzne\u0328 porozumienia. To p\u0142aszczyzna okres\u0301lona negatywnie, na drodze ograniczania, na drodze wyznaczania granic. Moz\u0307e dobrze by\u0142oby spr\u00f3bowac\u0301 ustalic\u0301 minimum tego, co do czego moz\u0307na sie\u0328 zgodzic\u0301. Nalez\u0307y don\u0301 np. uznanie, z\u0307e nigdy, przenigdy, nie jestes\u0301my w posiadaniu ca\u0142ej prawdy, bo ju\u017c same s\u0142owa, w kt\u00f3rych si\u0119 t\u0119 prawd\u0119 formu\u0142uje, maj\u0105 w sobie tyle wieloznaczno\u015bci i niejasno\u015bci\u201d. (Hersch 1992, s. 3)<\/p>

wiara Filozoficzna<\/h2>

Jako przedstawicielka nurtu egzystencjalnego oraz aktywna dzia\u0142aczka UNESCO, Hersch szczeg\u00f3lnie du\u017co uwagi w swoim pi\u015bmiennictwie po\u015bwi\u0119ca zagadnieniu wolno\u015bci. Snuj\u0105c rozwa\u017cania wok\u00f3\u0142 tej kategorii, filozofka jawi si\u0119 niemal\u017ce jako kap\u0142anka Filozofii, wyznawczyni tego, co, za Jaspersem, ona okre\u015bla jako \u201ewiar\u0119 filozoficzn\u0105\u201d. W tradycji zachodniej wolno\u015b\u0107 konkretnej jednostki czy spo\u0142eczno\u015bci najcz\u0119\u015bciej by\u0107 kojarzona z (a) odpowiedzialno\u015bci\u0105, (b) potrzeb\u0105 \u015bwiadomej pracy wewn\u0119trznej oraz (c) konieczno\u015bci\u0105 \u015bwiadomego zaakceptowania pewnych ogranicze\u0144. Wolno\u015b\u0107 w tradycji filozoficznej zachodu, za wyj\u0105tkiem by\u0107 mo\u017ce niekt\u00f3rych autor\u00f3w jak Rousseau, nie by\u0142a zatem pojmowana jako \u201enaturalny\u201d stan do kt\u00f3rego mo\u017cna \u201epowr\u00f3ci\u0107\u201d. Tak w tradycji klasycznej, do kt\u00f3rej odwo\u0142uje si\u0119 Hersch, wolno\u015b\u0107 jawi si\u0119 raczej jako owoc \u015bwiadomej, konsekwentnej, odpowiedzialnej i nat\u0119\u017conej pracy pokole\u0144, jako stan, kt\u00f3ry nale\u017cy piel\u0119gnowa\u0107 i chroni\u0107. W\u0142a\u015bnie w takim klasycznym, m\u0105dro\u015bciowym i wywa\u017conym kluczu rozumie wolno\u015b\u0107 szwajcarska filozofka (Hersch 2000, s. 71\u201378).<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

polski \u015blad<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Jeanne Hersch A Kultura Polska<\/span><\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Ciekawym w\u0105tkiem s\u0105 powi\u0105zania filozofki szwajcarskiej z przedstawicielami polskiej my\u015bli na uchod\u017astwie, jej udzia\u0142 w popularyzacji kultury polskiej we Francji, Wielkiej Brytanii i Szwajcarii. Podtrzymywa\u0142a ona blisk\u0105 znajomo\u015b\u0107 ze J\u00f3zefem Boche\u0144skim OP, Stanis\u0142awem Vincenzem (by\u0142a m.in. autork\u0105 Wst\u0119pu do londy\u0144skiego wydania jego Temat\u00f3w \u017cydowskich), nie raz te\u017c pielgrzymowa\u0142a wraz z Mi\u0142oszem w alpejski domek psiarza we wiosce La Combe de Lancey. Hersch wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z J\u00f3zefem Czapskim (jej uczennica Murielle Gagnebin napisz\u0119 monografi\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 polskiemu malarzowi) oraz Jerzym Giedroyciem i jego parysk\u0105 \u201eKultur\u0105\u201d.<\/p>

Doskonale pos\u0142uguj\u0105ca si\u0119 polszczyzn\u0105, filozofka przet\u0142umaczy\u0142a na j\u0119zyk francuski powie\u015bci \u201eZdobycie w\u0142adzy\u201d (por. \u201eLa prise du pouvoir\u201d, La Guilde du Livre, Lozanna 1953; Le Club Fran\u00e7ais, Paris 1953; Gallimard, Paris 1953) oraz Dolin\u0119 Issy (por. Sur les bords de l\u2019Issa, Gallimard, Paris 1956) Mi\u0142osza. Na uwag\u0119 zas\u0142uguje fakt odwiedzin filozofki wraz z polskim poet\u0105 jej mistrza Karla Jaspersa, kt\u00f3rych skutkiem sta\u0142a si\u0119 napisana przez filozofa przedmowa do francuskiego wydania zbioru esej\u00f3w \u201eZniewolony Rozum\u201d\u00a0(por. \u201eLa pens\u00e9e captive. Essai sur les logocraties populaires\u201d, Gallimard, Paris 1953) autorstwa Mi\u0142osza.<\/p>

Posta\u0107 Jeanne Hersch oraz jej filozofia jest dzi\u015b w\u0142a\u015bciwie nieznana w Polsce, nie powsta\u0142a na jej temat \u017cadna praca akademicka czy te\u017c tekst o charakterze literackim. Jak dotychczas przet\u0142umaczono na j\u0119zyk polski jedynie dwie, aczkolwiek wa\u017cne, ksi\u0105\u017cki Hersch \u2013 \u201eWielcy my\u015bliciele Zachodu. Dzieje filozoficznego zdziwienia\u201d (Hersch 2001) oraz \u201ePolityka i rzeczywisto\u015b\u0107\u201d (t\u0142um. Cz. Mi\u0142osz, Instytut Literacki, Pary\u017c 1957). Na t\u0142umaczenie czekaj\u0105 takie wa\u017cne pozycje jak np. niezwykle ciekawa monografia Karl Jaspers (L\u2019Age d\u2019Homme, Lozanna 2007) czy r\u00f3wnie oryginalna co warto\u015bciowa L\u2019Illusion philosophique (Librairie Plon, Paris 1964).\u00a0<\/p>

Jednym z nielicznych znawc\u00f3w my\u015bli Hersch w Polsce, osob\u0105 osobi\u015bcie dobrze znajom\u0105 ze szwajcarsk\u0105 filozofk\u0105, jest prof. Karol Tarnowski. W 2001 na Willi Decjusza pod Krakowem odby\u0142a si\u0119 konferencja naukowa po\u015bwi\u0119cona Jeanne Hersch, w kt\u00f3rej z polskiej strony wzi\u0119li udzia\u0142 m.in. wspomniany wy\u017cej autor oraz o. Jan Andrzej K\u0142oczowski.<\/p>

Wykorzystane \u017ar\u00f3d\u0142a<\/strong><\/p>

Hersch, J. (1992), Rozmowa Andrzeja Szostkiewicza z Jeanne Hersch<\/em>, \u201eTygodnik Powszechny\u201d, nr 13.<\/p>

Hersch, J. (2000), Tol\u00e9rance entre Libert\u00e9 et V\u00e9rit\u00e9<\/em>, \u201ePhilosophica\u201d, nr 65(1), s. 71\u201378.<\/p>

Hersch, J. (2001), Wielcy my\u015bliciele Zachodu. Dzieje filozoficznego zdziwienia<\/em>, t\u0142um. Krzysztof Wakar. Warszawa: Pr\u00f3szy\u0144ski i S-ka.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tdowiedz si\u0119 wi\u0119cej<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tour appeal<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Jeanne Hersch:<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

monolog przy kominku<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

W tym kr\u00f3tkim filmie dokumentalnym nakr\u0119conym w marcu 1979 roku w zaciszu w\u0142asnego domu w Genewie, my\u015blicielka rozwa\u017ca kwestie filozofii, literatury i polityki.\u00a0 Dorzucaj\u0105c paliwo do kominku, niejako mimochodem, Jeanne Hersch przedstawia w\u0142asne wyznanie filozoficzne, zastanawia si\u0119 nad z\u0142o\u017cono\u015bci\u0105 wybor\u00f3w spo\u0142ecznych oraz przysz\u0142o\u015bci\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnej jej Europy. Powraca te\u017c my\u015blami do w\u0142asnego dzieci\u0144stwa opowiadaj\u0105c o ma\u0142ej dziewczynce, kt\u00f3ra w\u0105tpi\u0142a w realno\u015b\u0107 nie tylko p\u0142omyka w grzejniku, ale te\u017c ca\u0142ego otaczaj\u0105cego j\u0105 wielkiego \u015bwiata. Mamy tu mistrzowski wyk\u0142ad samodyscypliny, jasno\u015bci my\u015blenia, ludzkiego zaanga\u017cowania i szlachetno\u015bci.<\/p>

Zesp\u00f3\u0142 produkcyjny: Michel Bory, Max Chiffelle, Daniel Jean-Henry. \u00a9 1979 Association Films Plans-Fixes<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\tFacebook-f<\/span>\n\t\t\t\t\t\t<\/i>\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\tTwitter<\/span>\n\t\t\t\t\t\t<\/i>\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\tGoogle-plus-g<\/span>\n\t\t\t\t\t\t<\/i>\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\tYelp<\/span>\n\t\t\t\t\t\t<\/i>\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\tPinterest<\/span>\n\t\t\t\t\t\t<\/i>\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t